Wieżyczki dachowe grudziądzkich kamienic

ROMAN WRÓBLEWSKI:  Nie zawsze zauważane – Wieżyczki Dachowe grudziądzkich kamienic. 

Panska02

Zielony kolor patyny na wieżyczce przy Ulicy Pańskiej

Sienkewicza03

Ciekawe połączenie dachówek z blachą. Kopuła wieżyczki na rogu ulic Sienkiewicza i Kos. Gdyńskich

 

Spacerując po Grudziądzu niejednokrotnie nasz wzrok kieruje się w kierunku fasad kamienic, którymi zabudowane są grudziądzkie ulice. Niektóre z nich, pomimo iż upłynęło więcej niż 100 lat od ich powstania , przyciągają nadal naszą uwagę w swoiście magiczny sposób. Pomimo upływu  tylu lat , dwóch wojen i okresu zaniedbań  powojennych są one do dzisiaj niemymi świadkami minionej wielkości naszego miasta.  Ciekawe formy architektoniczne budowanych kamienic, czyniąc z nich swoiste perełki  sztuki architektonicznej i kunsztu budowlanego, sprawiały,że miasto od przełomu XIX i XX wieku z miasta prowincjonalnego zaczęło się przekształcać w ośrodek wielkomiejski.  Zamożni inwestorzy  dbali o to, aby  powstające budynki miały wysoki standard mieszkań a wygląd i kształt budynku, odpowiadał  aktualnym trendom i stylom architektonicznym w ówczesnej Europie.  Był to krok w kierunku  potencjalnych mieszkańców tych kamienic których było stać na takie mieszkania.  Bardziej dociekliwym  proponuję zajrzeć do ksiąg adresowy Grudziądza, gdzie odnotowany jest status społeczny mieszkańców tych kamienic. Całościowa zabudowa miasta tworzyła spójną sylwetkę architektoniczną , uzupełnioną przez  budynki publiczne w postaci szkół, urzędów państwowych, poczty oraz licznych obiektów wojskowych.

Ul. Legionów dawny Zaczek

Pokryty dachówką i z zachowanym masztem i chorągiewką hełm wieżyczki przy ul. Legionów.

Rapackiego41

Zielone błyszczące dachówki zastąpiła blacha miedziana .Ulica Rapackiego

 

AL23-01

Skrzyżowanie Al.23 Stycznia z Rybacką. Wieżyczka przed zmianą pokrycia kopuły. Widoczna glazurowana karpiówka.

Armii Krajowej

Ul.Armii Krajowej. Na zdjęciu utrwalone dawne pokrycie łupkowe powierzchni hełmu wieżyczki oraz maszt i chorągiewka z ozdobami.

Al23-03

Al.23 Stycznia róg Rybackiej. Pokrycie papą kopuły zeszpeciło estetyczny obraz tej pięknej kiedyś wieżyczki.

Focha11

Jedna z najbardziej fantastycznych wieżyczek naszego miasta . Niebawem kamienica zostanie poddana rewitalizacji a wraz z nią wieżyczka.

Nadgorna6001

Ta piękna wieżyczka jest już historią. Wraz z bajkowym domkiem stojącym w podwórku przy ul. Nadgórnej 60 uległa zagładzie kosztem budowy boiska Orlika.

Panska01

Rynek róg ul. Reja. Ocalała pożogę wojenną w przeciwieństwie do wieżyczki z drugiej strony ulicy Reja. Ta została rozebrana po wojnie. Zachowała się na kartach pocztowych.

W dalszej części mojego artykułu pragnę  zainteresować czytelników  jednym z charakterystycznych elementów architektonicznych niektórych kamienic. Popatrzmy w kierunku dachów i zauważmy,że wiele z nich posiada piękne wykończenie w postaci wieżyczek dachowych. Istnienie wieżyczek ubogacało  sylwetkę budynku i działało na wyobraźnię oglądających je ludzi.   Niektóre z wieżyczek pełniły funkcję samodzielnej ozdoby architektonicznej budynku, a ich istnienie  było kojarzone i przypominało o funkcji budynku. Wieżyczki zwieńczano hełmami, niekiedy wręcz bajkowych kształtach. Chcąc podkreślić ich walory estetyczne  drewnianą więźbę konstrukcji pokrywano klinkierową dachówką różnych kolorów. Do dziś widać jeszcze śladowo zachowane stu-letnie dachówki na niektórych wieżyczkach. Konstrukcje o bardziej skomplikowanych kształtach pokrywano łupkami dachowymi, które były ręcznie docinane i dopasowywane  do żądanego kształtu, przez wykonujących pokrycie dekarzy. Pod   hełmami wieżyczek wieńczących  wykusze znajdowały się najczęściej pomieszczenia mieszkalne, pod innymi istniały otwarte pomieszczenia, pełniące rodzaj platformy obserwacyjnej. Wieżyczka stawała sie swoistym symbolem, statusem  budynku. Będąc z dala widoczna  pełniła funkcję drogowskazu  dla ludzi zdążających do tego domu. Jej istnienie podnosiło rangę i status kamienicy, odróżniając ją od innych z nią sąsiadujących.                                                                                                                              Dla niektórych czytelników będzie to zaskoczeniem ale do dzisiaj zachowało się (oczywiście w rożnym stanie) około 50  wieżyczek. Pewna ich cześć zniknęła bezpowrotnie z panoramy miasta. Powodem tego były działania wojenne w wyniku których, zniszczone zostały wieżyczki  kamienice przy Al..23 Stycznia. Gromadząc materiały potrzebne do napisania powyższego artykułu odnalazłem w różnych źródłach zachowane obrazy około 20 wieżyczek, które bezpowrotnie uległy zniszczeniu.Niektóre przetrwały pożogę wojenną nie zniszczone a część z nich została zniszczona częściowo.

Solna11

Jedna z najbardziej charakterystycznych wieżyczek. Ul. Solna dawny szpital ewangelicki. Obraz przed renowacją. Zachowane autentyczne ozdoby szczytu wieżyczki.

Solna05

Odrestaurowana wieżyczka przy ul. Solnej.

Torunska

Na tym miejscu znajdowała się kopuła wieżyczki w postaci sygnaturki osadzonej w zachowanej więźbie dachowej. Została zniszczona przez wojnę. Jej kształt można znaleźć na starych zdjęciach ulicy Toruńskiej ( na zdjęciu obok)

ZTorunska

Również okres powojenny nie był zbyt łaskawy dla uszkodzonych wieżyczek. Ze względu na niebezpieczeństwo grożące przechodniom poprzez spadające odłamki konstrukcji wieżyczek , zalewanie przez opady deszczowe kondygnacji pod wieżyczką,  posuwano się do  srodka ostatecznego w postaci demontażu wieżyczki.  Wykonywane wtedy prace remontowe (trudno je nazwać konserwatorskimi) przeprowadzono w niefachowy sposób. Często nie uwzględniano pierwotnych zamysłów budowlanych, demontując lub nie odnawiając  istotnych szczegółów i ozdób w postaci  masztów,ozdobnych iglic z chorągiewkami . W niektórych wieżyczkach odkuwano ozdoby tynkowe i gzymsiki a otwory okienne zaślepiano blendami z blachy bądź zamurowywano ,co było powodem zafałszowanego i zniekształconego odbioru widoku wieżyczki. Destrukcyjnym dla całości było stosowanie nie właściwych materiałów budowlanych. Zastępowano glazurowane dachówki, gąsiory dachowe, pokrycia  łupkowe przez czarną  papę bitumiczną, blachę ocynkowana i tworzywo sztuczne.

 

 

Odnowiona wieżyczka sklepiająca wykusz na froncie kamienicy przy Legionów3

Odnowiona wieżyczka sklepiająca wykusz na froncie kamienicy przy Legionów3

Ul.Legionów 88. Odnowiony  blaszany   hełm wieżyczki wykusza kamienicy.

Ul.Legionów 88. Odnowiony blaszany hełm wieżyczki wykusza kamienicy.

Ku naszemu wspólnemu zadowoleniu można stwierdzić, iż współcześnie przeprowadzone prace rekonstrukcyjne kamienic grudziądzkich są bardzo udane. Aby nie popełniać starych błędów z przeszłości  prace te prowadzone są pod okiem miejskiego  konserwatora  zabytków. Dotyczy to tych
obiektów, które mają status  obiektów zabytkowych. Efektem tego jest obraz niedawno odnowionych kamienic ( również tych, które posiadają wieżyczki dachowe). W większości wyremontowanych kamienic starano się zachować wygląd pierwotny  obiektu ,poprzez prowadzenie prac w sposób fachowy  z zastosowaniem identycznych lub bardzo podobnych materiałów budowlanych. Przykładem “dobrej roboty” jest rewitalizacja kamienicy o wystroju secesyjnym przy ulic Legionów 88 oraz j eklektycznej kamienicy  przy  Legionów 3.  Zdobiące dachy kamienic wieżyczki zostały odnowione w prawie perfekcyjny sposób, zachowując kształt, ich swój stylowy wygląd. Miejmy nadzieję, że podobnej  rewitalizacji podda się pozostałe  kamienice miasta. Na pewno  podniesie to bardzo wizerunek naszego miasta w oczach turystów a dla grudziądzan będzie przedmiotem dumy, iż jest się  mieszkańcem tak  pięknego miasta. W końcowej części postu jest zamieszczona galeria z zachowanymi do dzisiaj wieżyczkami dachowymi Grudziądza. Zapraszam na wirtualną wycieczkę po grudziądzkich dachach.

Materiały źródłowe:
1. Zbiór zdjęć Grudziądza autora postu
2 Reprodukcje kart pocztowych starego Grudziądza.
3 Grudziądz na starej pocztówce Anna Weiler

 

Będziemy wdzięczni za Twój link do tego artykułu.

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Może zainteresuje Cię także :close