Masoni grudziądzcy i ich loża

 

 

 

 

Co kryje się pod pojęciem masoneria

 

FreeMasTak mógł prawdopodobnie wyglądać mistrz grudziądzkiej loży masońskiej. on

Tak mógł prawdopodobnie wyglądać mistrz grudziądzkiej loży masońskiej.

Na pewno niejedna z osób czytających ten tekst spotkała się z takimi pojęciami jak: masoneria, czy też wolnomularstwo. Ruch masoński otaczany nimbem tajemniczości, skryty za zasłoną domyśleń i niedomówień miał na celu utworzenie nowego porządku świata, opartego na fundamentalnych ideach masońskich: wolności, braterskości i równości.  Urzeczywistnienie tych idei miało miejsce  w czasie  posiedzeń lóż w toku których, bardziej zaawansowani i wtajemniczeni w arkana ruchu masoni , przekazywali swą wiedzę i doświadczenie młodszym adeptom ruchu. W okresie inicjowania tego ruchu, przed paroma stuleciami, nie stwarzano utrudnień w jego działalności. Ukrywane przed niewtajemniczonymi w  rytuały ruchu masońskiego grupami  społeczeństwa ,  formy i zasady działania, niemożność kontroli przez Państwo i Kościół spowodowały że, w niektórych państwach europejskich, zakazano im  działalności. We współczesnych czasach, może też częściowo przy pomocy rewolucji informatycznej,każdy ma możliwość bliższego poznania tego ruch .
Tym, którzy po raz pierwszy spotykają się z tematem masonerii, chciałbym tytułem wstępu informacyjnego, w paru zdaniach przybliżyć historię, cel i formę ich działalności.                 Masoni to ruch ponad narodowy zainicjowany w Anglii w roku 1717. Celem nadrzędnym tego ruchu było „doprowadzenie do zbratania się ze sobą różnych narodów i różnych religii świata. Ruch ten wzorował się na tzw. wolnych mularzach, którzy w średniowieczu skupiali się w cechach murarskich, pilnie strzegących swoich tajemnic zawodowych. Powstałe w Anglii loże masońskie przejęły symbole średniowiecznych mularzy ( cyrkiel, węgielnica, młotek murarski, fartuch) .Miejscem posiedzeń i spotkań członków ruchu  były loże, gdzie ich uczestnicy podlegali rytuałom masońskim,  wtajemniczano ich w zasady działania ruchu i awansowano na wyższe stopnie w hierarchii masońskiej. Mason zaczynał swą działalność w ruchu od najniższego stopnia wtajemniczenia jakim był stopień ucznia, awansując później na  terminatora i mistrza. Najwyższy 33 stopień wtajemniczenia osiągali masoni zaliczani do lóż krajowych i międzynarodowych stojącej najwyżej w stowarzyszeniu masonów. Działalność masońska została spowolniona przez europejskie ruchy rewolucyjne ale odrodził się w wieku XVIII i XIX z jeszcze większą intensywnością. Również w Państwie Pruskim zaczęły tworzyć się pierwsze loże masońskie. Pierwsze powstały na terenie Prus Zachodnich (Westpreußen) około połowy XVIII wieku w Malborku, Bydgoszczy , Kwidzynie i Elblągu.

 

 

Powstanie loży masońskiej w Grudziądzu

 

Lakowa pieczęć loży grudziądzkiej

Lakowa pieczęć loży grudziądzkiej

     Inicjatywa założenia loży w Grudziądzu wyszła od Wyższego Komisarza Poczty Pruskiej w Grudziądzu Andreasa Antona Sartoriusa von Schwanenfeld. Sartorius był czynnym masonem w randze mistrza staro-szkockiego w  loży” Wiktoria pod trzema ukoronowanymi wieżami” w Malborku. Członkami tejże loży było również paru innych mieszkańców Grudziądza i okolicy. Zgodzono się z tym , że powstanie loży w Grudziądzu, usunie kłopoty związane z uciążliwymi podróżami od oddalonego Malborka. W dniu 31 maja 1797 roku na spotkaniu inicjatywnym w Hotelu pod Złotym Lwem, postanowiono w oparciu o lożę malborską utworzyć lożę grudziądzką zwaną tak jak malborska „Wiktoria pod trzema ukoronowanymi wieżami” . Niestety edykt tajności z dnia 20 października 1798 roku, zerwał stojące krótko przed zakończeniem negocjacje z Malborkiem. Chcąc zrealizować plany założenia loży musiano zwrócić się o pomoc do jednej z trzech wielkich lóż berlińskich. Dnia 8 marca1799 zwrócono się do Wielkiej Loży Pruskiej zwanej „Royal York” w Berlinie, o przyjęcie loży grudziądzkiej pod opiekę berlińskiej loży matki. Oficjalna data ukonstytuowania się loży została potwierdzona w akcie konstytucyjnym z dnia 19 marca 1799. W nim potwierdzono podległość jej do Wielkiej Loży Royal York w Berlinie , oraz zobowiązano do przestrzegania konstytucyjnych zarządzeń i przepisów loży- matki. Zachowano przy tym malborska nazwę loży „Wiktoria pod trzema ukoronowanymi wieżami” a Satorius von Schwanenfeld zatwierdzony został  na jej mistrza. Jak wynikało ze sprawozdań przesyłanych do loży w Berlinie,  jej działalność pod kierunkiem Sartoriusa była zadowalająca i trwała do czasów oblężenia Grudziądza przez wojska Napoleona w roku 1807.

Członkowie i struktura loży grudziądzkiej

  Loża grudziądzka liczyła w okresie 1799-1806 93 członków, z których siedmiu należało do innych lóż w Malborku i Kwidzynie. Zróżnicowana była struktura socjalna członków loży. 38 członków ( 40,9 %) zaliczało się do szlachty. Wszyscy za wyjątkiem jednej osoby byli oficerami armii pruskiej o pochodzeniu szlacheckim. Stacjonowali oni na niedawno  zbudowanej Cytadeli , której budowę zaczęto w roku 1776 .Aż 24 oficerów służyło w 54 Regimencie Piechoty, 6 w artylerii fortecznej i polowej. Również dowódca 54 Regimentu Piechoty generał-major Christoph Fridrich von Mosch i jego zastępca pułkownik von Besser byli członkami loży. Większość oficerów w momencie wstępowania do loży była w stopniu porucznika.

Odznaka loży w Grudziądzu

Odznaka loży w Grudziądzu

Drugą pod względem liczności grupę ( około 28% członków loży) tworzyli urzędnicy państwowi. Byli to między innymi urzędnicy komunalni i ziemscy, burmistrz i rajcowie miejscy. Ciekawostką jest , że w loży grudziądzkiej niezbyt licznie reprezentowani byli masoni powiązani z sektorem handlu i wytwórczości miasta Grudziądza (zaledwie 6,5%). Świadczyło to o słabym zakorzenieniu się loży w miejscowej , z reguły ewangelicznej ludności miasta. Tworzący aparat państwowy urzędnicy wraz z wojskowymi mieli 70% większość wśród członków loży.Byli oni  elementem napływowym w Grudziądzu, gdyż ich pobyt w Grudziądzu był związany z wykonywaniem zawodu lub przynależności do armii pruskiej. Nie byli oni rodowitymi grudziądzaninami. Przeciętny wiek masona w utworzonej w Grudziądzu loży, w roku jej założenia w 1797 wynosił 39,1 lat. Najmłodszy jej członek liczył 22 lata zaś najstarszy 65.
Miejsca zamieszkania, bądź skoszarowania członków loży były rozproszone głównie na terenie obszaru Prus Zachodnich, w sumie w 35 miastach i wioskach. Najliczniej reprezentowana była Twierdza (28) osób i miasto Grudziądz (15)osób. Pozostali byli mieszkańcami Chełmna, Torunia, Elbląga oraz licznych wiosek z tej okolicy.

Działalność loży Grudziądzkiej do oblężenia twierdzy w roku 1807

Przesyłane co pół roku do berlińskiej loży-matki sprawozdania z działalności loży ukazywały wzrastającą aktywność loży. W okresie pierwszego półrocza działania (lipiec-grudzień 1797) odbyło się sześć spotkań roboczych, cztery spotkania instrukcyjne, oraz pięć posiedzeń konferencyjnych. Do tego doszły spotkania okolicznościowe i nadzwyczajne oraz świąteczne.
Jak widać działalność loży grudziądzkiej była bardzo intensywna. W trakcie spotkań roboczych mówiono o obowiązkach i zasadach działania ruchu. Tam też wtajemniczano młodszych członków i przybliżano im cele i idee ruchu masońskiego. Na spotkaniu loży awansowano nowo wstępujących na stopień ucznia a starszych członków na stopnie terminatora i mistrza. Ze szczególną ostrożnością po ich dokładnym sprawdzeniu, przyjmowano do loży nowych adeptów .Obowiązywała zasada podwyższonej ostrożności i kandydat na masona ,aby zostać przyjętym , musiał być polecony przez innego masona. Założono, że loża nie powinna się zbyt szybko rozrastać, gdyż jej rozszerzanie za wszelką cenę, mogło doprowadzić do pogorszenia efektywności jej pracy , wynikłych z powodu niedbałego naboru nowych członków. Do czasu wojny z Napoleonem taka sytuacja nigdy nie zaistniała. Loża miała opinię „pracowitej” i nigdy nie zaszła potrzeba narzucania kary na jej członków. Spotkania loży odbywały się zawsze przed południem. Aby zapewnić mieszkającym na cytadeli członkom loży powrót ze spotkania przed nocnym zamknięciem bram twierdzy, loża zbierała się przed południem. Prawdopodobnie po zakończeniu wojny 1806/07 loża zwróciła się z prośbą do komendanta twierdzy L’Homme de Courbiere, aby w dniu posiedzeń loży zostawić otwarte bramy twierdzy do godziny 23:00. De Courbiere odrzucił tą prośbę, w zamian za to przyznając masonom, członkom załogi twierdzy ,jednodniowy urlop specjalny w dniu obrad loży. Pozwalało to  pozostać  im poprzez noc poza murami twierdzy.

Loża "Wiktoria pod trzema ukoronowanymi wieżami" na pocztówce sprzed 120 lat.

Loża „Wiktoria pod trzema ukoronowanymi wieżami” na pocztówce sprzed 120 lat.

Masoni zaangażowani byli również w tworzenie i organizację życia kulturalnego. Z inicjatywy mistrzów w drugiej połowie 1799 roku powstała biblioteka. Każdy z członków loży miał obowiązek podarowania bibliotece jednej książki. W roku 1802 powstał w loży klub, do którego wstęp mieli również ludzie nie powiązani z ruchem masońskim. Organizowano także koncerty, z których dochody przeznaczano na wsparcie biednych. Działał także teatr amatorski i organizowano różnego rodzaju bale.
Bractwo masońskie w Grudziądzu działało dalej w XVIII i XIX wieku. Niestety brakuje źródeł dokładnej informacji dotyczących ich działalności. Dokumentacja loży została spalona przez jej członków we wrześniu 1939 roku. W roku 1834 lożę przeniesiono do nowo wybudowanego budynku znajdującego się przy obecnej ulicy Wybickiego 38/40, obecnej siedziby klubu Akcent.

Dawna loża współczesnie siedziba Klubu Akcent.

Dawna loża współczesnie siedziba Klubu Akcent.

 

Symbole masońskie  kamienica Legionów 16

Symbole masońskie kamienica Legionów 31

19 numer Biuletynu KMDG wydany w roku 2007 informuje czytelników o istnieniu dalszych lóż masońskich w Grudziądzu. Powołując się na to źródło informacji jedna z nich miała być zlokalizowana w domu na skrzyżowaniu ulic Staszica i Focha.  Inne loże wspomniane w Biuletynie to :” Guttempler Loge Courbiere”,loża przy ulicy Dolnotoruńskiej. Niestety opisując istnienie tych lóż nie podano z jakiego źródła czerpano te informacje. Ruch masoński w Polsce między wojennej nie cieszył się wielką sympatią Rzeczypospolitej i Kościoła Katolickiego. Efektem tego była ustawa , która spowodowała likwidację lóż i zakończenie ich działalności.

Pewną tajemnicę związaną z masonerią może kryć kamienica przy Legionów 31. Zwieńczenie portalu nad bramę wjazdową zawiera charakterystyczne symbole ruchu masońskiego: cyrkiel, młotek i trójkąt murarski.
Czy ruch masoński działa również w dzisiejszym Grudziądzu? Jest to pytanie, na które chyba trzeba samemu szukać odpowiedzi.

 

Roman Wróblewski

 

 

Wykaz źródeł:

1. Karlheinz Gerlach.,  Die Freimaurer im Alten Preussen 1738-1806

2. Ludwik [Ferdynand] Hass, Ambicje, rachuby, rzeczywistość.Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej

Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1984.

3.  Biuletyn KMDG nr19.

4.  GFH-zdjęcie oznaki loży grudziądzkiej.

Będziemy wdzięczni za Twój link do tego artykułu.

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Może zainteresuje Cię także :close