Koncepcja rewitalizacji Góry zamkowej

Jacek Olszewski (Alte Knochen)

IT_spacer_9_gora zamkowaGrudziądz, miasto położone na prawym brzegu Wisły, w obrębie tak zwanego „basenu grudziądzkiego” czyli obniżenia terenowego o powierzchni bliskiej 240 km. kwadratowych. Basen grudziądzki jest erozyjnym rozszerzeniem doliny dolnej Wisły. Powstał w wyniku bocznej erozji zakoli wiślanych. Od strony południowo-wschodniej teren ograniczony jest przez wysoczyznę chełmińską. Od strony północno-wschodniej przez wysoczyznę Pojezierza iławskiego. Od zachodu natomiast Grudziądz, otoczony jest przez wysoczyznę świecką, wcześniej zwaną równiną tucholską. Kształt oraz morfologia basenu grudziądzkiego świadczą o tym, że po ustąpieniu lodowca Wisła rozdwajała się i obejmowała swymi ramionami wyspę rzeczną, która w następnych etapach rozwoju doliny uległa rozcięciu na trzy osobne kępy. Dwie z nich znajdują się na prawym brzegu Wisły, jedna natomiast na lewym. Kępa lewobrzeżna nosi miano Kępy Górnej Grupy, natomiast prawobrzeżne to Kępa Strzemięcińska oraz Kępa Forteczna zwana Kępą Grudziądzką. Polska nazwa wywodzi się najprawdopodobniej od słowa „gród” – grodzisko lub też „gruda” – bryła twardej ziemi, kupa kamieni. Przez wieki nazwa ta ulegała przekształceniu a w źródłach pisanych znaleźć możemy różne odmiany  nazwy Grudziądz od „Grudomzch”, „Grudenc”, „Grudencz” po „Graudenz”.  Pierwszej wzmianki oraz historycznej metryki Grudziądza należy doszukiwać się w przywileju płockim wystawionym przez Bolesława Śmiałego w 1065 roku, uznawanym jednak przez historyków za falsyfikat. Od tego czasu aż do roku 1218, historia Grudziądza się urywa i nie wiadomo nic konkretnego na temat okresu 153 lat istnienia osady. Przypuszcza się jednak, że osada Grudziądz pełniła w tym czasie funkcję grodu granicznego na granicy Ziemi chełmińskiej i Prus oraz, że mogła służyć jako baza wypadowa dla pobliskich innych grodów stożkowych pełniących rolę stróży. Około roku 1263 aż do początku XIV wieku na kępie fortecznej trwała budowa zamku konwentualnego, którego fundatorem był Mistrz Krajowy Prus,  Dytryk von Grüningen natomiast pierwszym komturem został brat Bertholt, który swój urząd sprawował w latach 1263-1278. Po bitwie grunwaldzkiej zamek przeszedł we władanie polskie, by później wrócić w ręce krzyżackie. W 1454 roku zamek zdobyły wojska Związku Pruskiego. W czasie wojen szwedzko-polskich zajęły go wojska Gustawa Adolfa i Karola Gustawa. Niezwykle ważnym elementem zamku była jego  wieżaKlimek” stanowiąca ostatni bastion obrony.Badania archeologiczne potwierdzają, że wybudowana została najpewniej po lub w trakcie budowy murów obwodowych konwentu. Z listu hetmana Lubomirskiego do króla Jana Kazimierza z 1659 roku dowiadujemy się o uszkodzeniach wieży podczas oblężenia Grudziądza przez wojska polskie. W 1796 roku dokonano ostatniej lustracji zabudowań zamku na podstawie ,której wysnuć można wnioski o dość daleko postępującej degradacji obiektu warownego jakim był zamek. w latach 1796-1804 z polecenia króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II zamek doszczętnie rozebrano a uzyskana w ten sposób cegła wykorzystana została w niewielkim stopniu do budowy twierdzy fryderycjańskiej. Natomiast gros cegły spożytkowano na wybudowanie obiektów więziennych na terenie Grudziądza. Wieża „Klimek” ocalała a kolejne odnotowane uszkodzenia datuję się na rok 1807. Całkowitemu zniszczeniu ulega w 1945 roku. Oficjalna wersja głosi, że wieżę „Klimek” wysadzili niemieccy saperzy, natomiast nieoficjalna mówi o przypadkowym trafieniu w skład amunicji przez wojska radzieckie. W 1956 roku uporządkowano górę zamkową a na miejscu zniszczonego „Klimka” usypano 18 metrowy kopiec. Zdawać by się mogło, że od tamtej pory zapomniano o tym szczególnym miejscu, które stało się swoistą bazą wypadową dla miejscowych amatorów napoi wyskokowych. Nie szczędzono średniowiecznych murów obronnych oraz podwieszonych na nich płyt nagrobnych. Graffiti było wszędzie, gdzie tylko było miejsce. 5 maja 2003 roku zawiązał się w Grudziądzu Społeczny Komitet Odbudowy Klimka, który przez lata usilnie starał się o przywrócenie temu terenowi należytego miejsca w historii. 18 kwietnia 2006 roku zgodnie z projektem rozbiórki kopca przystąpiono do odsłonięcia reliktów wieży. Prace wykonywane były ręcznie a urobek w postaci gruzu ładowano na samochody i wywożono poza tereny zamkowe. W 2009 roku na zlecenie Urzędu Miasta Grudziądza rozpoczęły się szeroko zakrojone prace archeologiczne na terenie Góry Zamkowej. Celem tych badań było przede wszystkim odkrycie pozostałości XIII wiecznego zamku krzyżackiego. W dniu 25 kwietnia 2012 r. na XXIV Sesji Rady Miejskiej przyjęto UCHWAŁĘ Nr XXIV/57/12 zmieniającą uchwałę w sprawie przyjęcia Lokalnego Programu Rewitalizacji Miasta, w której wprowadzono Projekt pod nazwą: „Rewitalizacja Góry Zamkowej”. Opracowano „Koncepcję rewaloryzacji Parku Miejskiego na Górze Zamkowej”, która zakłada odpowiednie zabezpieczenie odkrytych reliktów skrzydła południowego i wschodniego zamku, które jako trwała ruina będą cennym dokumentem umożliwiającym odczytanie rozplanowania zamku. Zaplanowano również rozmieszczenie tablic informacyjnych w pobliżu ruin, które mają pogłębić wiedzę mieszkańców Grudziądza na temat zabudowy zamku. Przewidziano zachowanie podziału parku na część swobodną – krajobrazową oraz wyeksponowanie istniejących wnętrz parkowych. Zaplanowano również zachowanie do ekspozycji wszystkich pozostałych odkrytych reliktów zamku skrzydła południowego po stronie zachodniej oraz kanału ściekowego po stronie północnej. Projekt przewiduje również przykrycie budowlą o konstrukcji stalowej ze szklanym dachem pomieszczeń piwnic zamkowych skrzydła południowego, ceglanej piwnicy położonej na północ od reliktów muru południowego. Jednak najwięcej emocji wzbudziło ogłoszenie rekonstrukcji wieży „Klimek” do wysokości ok 25 metrów. Plan rewaloryzacji góry zamkowej jest jednak znacznie szerszy i rozłożony na przyszłe lata i przewiduje np. zachowanie dzisiejszego układu alejek, restaurację historycznych drenaży, naprawę wszystkich schodów w części krajobrazowej czy likwidację dzikich ścieżek, którymi spływa woda opadowa powodująca degradację stoku. Przewidziano również lokalizację dwukondygnacyjnego budynku w miejscu dawnej restauracji Weinberg po stronie wschodniej ulicy Zamkowej. Miejsce to służyć ma mieszkańcom Grudziądza jako miejsce wypoczynku ale także jako miejsce organizacji imprez masowych. Koszt całkowity projektu wynosić ma 6.350.000,00 zł z czego miasto przeznaczyło środki własne w wysokości: 1.905.000,00 zł. Natomiast reszta dofinansowana jest ze środków RPO Europejskiego funduszu Rozwoju Regionalnego ( EFRR) w wysokości 4.445.000,00 zł. Powiedzieć należy także nie tylko o pozytywach całego przedsięwzięcia ale także o jego negatywach. Jednym z największych uchybień jakich dokonano podczas rewitalizacji reliktów zamkowych, było doprowadzenie do całkowitego zniszczenia przejścia bramnego umiejscowionego tuż przy klatce schodowej w południowo wschodniej części murów zamku. Zabezpieczenia tego fragmentu były na tyle wątłe, że nie wytrzymały obciążenia co skutkowało zawaleniem się całego łuku bramnego. W projekcie rewitalizacji nie uwzględniono również szaletów z których mogli by korzystać zarówno Grudziądzanie jak i turyści. Projekt wieży nie przewiduje także żadnego udogodnienia dla ludzi niepełnosprawnych. Ostatecznie do dnia 27 grudnia 2014 roku, kiedy to oddano po rekonstrukcji wieżę do użytku, nie poprowadzono do niej żadnej drogi, po której mogli by poruszać się niepełnosprawni. Trzeba jednak mieć nadzieję, że te niedociągnięcia zostaną w niedalekiej przyszłości naprawione i z uroków tego miejsca będą mogli korzystać wszyscy bez wyjątku. Warto dodać, że wszelkie próby ocalenia od zapomnienia miejsc historycznych czy obiektów, godne są pochwały a życzyć sobie powinniśmy jedynie aby z takimi inicjatywami było jak najmniej problemów. Natomiast jedno jest pewne, Góra Zamkowa w Grudziądzu już teraz zyskała drugie życie i budzi zachwyt zarówno mieszkańców jak i turystów.

Będziemy wdzięczni za Twój link do tego artykułu.

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Może zainteresuje Cię także :close