Kościół Św. Mikołaja , kościół farny czy klasztor ?

 Jaka jest prawda? Na to pytanie postaram się odpowiedzieć w  tej krótkiej pracy.

Wszyscy doskonale wiemy że kościół św. Mikołaja jest najstarszym kościołem w Grudziądzu.

Kościół p.w. św. Mikołaja w Grudziądzu

Kościół p.w. św. Mikołaja w Grudziądzu

W roku 1207 ziemię chełmińską otrzymał książe mazowiecki Konrad od Leszka I Białego tym samy stając się zwierzchnikiem i panem tych ziem. Ponieważ w tamtym okresie ziemia chełmińska często najeżdżana była przez pogańskich Prusów a ci nie omijali w swoich najazdach Grudziądza, książe Konrad zwrócił się z prośbą do Cystersów z Łękna aby ci nawracali Prusów.

W roku 1209 rozpoczęła się działalność cysterska na ziemi chełmińskiej na czele której stał najbardziej dziś znany zakonnik Chrystian.

Chrystian wykazał się tak wielką gorliwością w swoich działaniach że w roku 1216 papież mianował go biskupem. W roku 1222 książe Konrad mazowiecki daruje Chrystianowi Grudziądz, potwierdza to nadanie w 1223 roku papież Honoriusz III, tak właśnie biskup Chrystian staje się panem Grudziądza.

W tym miejscu zaczyna się zagadka, czy kościół p.w. Św. Mikołaja pełnił role kościoła farnego czy też rolę  klasztoru.

Klasztory budowane były jako samo wystarczalne obiekty. Klasztor podobny był do małej organizacji. Pewnej grupie ludzi musiały zostać zapewnione podstawowe potrzeby materialne ale i duchowe. Na terenie klasztoru znajdował się kościół z zakrystia, wirydarz, czyli miejsce, w którym rozdzielano pracę. Sala zebrań kapituły była zwana kapitularzem, w klasztorze istniały także dormitoria, refektarz, miejsce spożywania posiłków, kuchnia, pralnia, łaźnia, ogrzewalnia, piekarnia. Wśród budynków klasztornych były także stajnie, obory, spichlerze, a także specjalne budynki przeznaczone dla odwiedzających klasztor gości. W obrębie klasztornych murów mieściły się również dwa cmentarze, na jednym z nich chowano mnichów i księży, a na drugim osoby świeckie. W przyklasztornych ogrodach uprawiano warzywa i owoce, znajdowały się tam także stawy rybne, pomieszczenia gospodarcze, szklarnie a także studnia. Wszystko to po to aby zakonnik nie musiał opuszczać murów klasztoru.

Przy klasztorach znajdowały się pola uprawne, ale często zdarzało się, ze mnisi zatrudniali do ich obróbki okolicznych chłopów. Z czasem kiedy majątki zakonników osiągały niebotyczne rozmiary nawet ponad tysiąc hektarów, mnisi nie byli w stanie samodzielnie uprawiać tych pól.

Klasztory pełniły też niebagatelną rolę w szkolnictwie, bowiem zakładały szkoły klasztorne.

C39

Kościół Św. Mikołaja zdj. Bochnig

Przyjrzyjmy się teraz kościołowi pod wezwaniem św. Mikołaja. O początkach budowy tego obiektu nie wiele wiadomo przypuszcza się jednak ze zaczęto budowę w 1299 roku. Wiadomo że kościół budowany był etapami. Kościół p.w. św. Mikołaja to budowla gotycka orientowana, murowana z cegły o wendyjskim układzie prezbiterium oraz gotyckim korpusie. Nawa główna kościoła zbudowana jest w  tej samej wysokości i szerokości co prezbiterium, nawy boczne zaś są niższe wsparte na czterech kolumnach ośmiobocznych.

W okresie średniowiecza kościół św. Mikołaja posiadał bardzo bogate uposażenie. Do majątku kościoła należało kilka kamienic w jego pobliżu, trzy folwarki Sadowo, Ciemniak, Łysakowo, Folwark z budynkami i placem na Kwidzyńskim przedmieściu, ogród ozdobny oraz piętnaście mórg łąki. Można śmiało rzec że był to bardzo bogaty kościół. Jednak żadne zapisy czy też architektura kościoła nie świadczą o tym że był to budynek klasztorny. W prawdzie otoczony był murem, posiadał cmentarz,jednak tylko jeden na, którym chowano osoby świeckie, stajnię, lecz nie ma żadnych dowodów na to że na terenie kościoła znajdowała się choćby studnia potrzebna do samowystarczalności. Wiadomo że w pobliżu kościoła znajdowała się studnia ale była ona poza murami kościoła na terenie rynku,  lecz było to w znacznie późniejszym czasie. Zapisy historyczne mówią o tym że już w roku 1341 kościół p.w. św. Mikołaja był kościołem farnym dla miasta. Innym dowodem na to może być fakt że nie ma zapisów na istnienie szkoły klasztornej. Pierwsza taka szkoła powstała w Chełmnie a pierwsze zapisy o szkole w Grudziądzu pochodzą z XIV-XV wieku. Kolejny dowód to zapis z księgi „Szkoły diecezji chełmińskiej w wiekach średnich str.74-75” mówiący że „Grudziądz miasto znaczne często wspominane już w początkach XIII wieku, miało już wtedy kościół parafialny pod wezwaniem św. Mikołaja. Obok tej parafii powstała druga przy kościele św. Ducha która jednak w czterdziestych  latach XIV wieku upadła(…) przy tem miasto zamożne musiało mieć przynajmniej jedną szkołę parafialną”. Powtórzmy parafialną nie klasztorną.

Klasztor w Świeciu nad Wisłą pw. Niepokalanego Poczęcia NMP

Klasztor w Świeciu nad Wisłą pw. Niepokalanego Poczęcia NMP

Skoro w owym czasie nie było szkoły klasztornej, architektura kościoła nie jest architekturą klasztorną wniosek może być tylko jeden, kościół p.w. św. Mikołaja to kościół farny i od samego praktycznie początku swego istnienia takim był.

Na jednym z portali grudziądzkich, już jakiś czas temu, pojawiło się stwierdzenie ” Co pewien czas pojawiają się nowe portale tematyczne, dotyczące historii Grudziądza(…). Trudno odpowiadać na zaczepne komentarze, często ironiczne, z których wynika, że ich autor nie posiada wykształconych umiejętności warsztatowych, tak potrzebnych w zawodzie historyka.”

Odpowiadam zatem:

Nie wątpliwie potrzebna jest umiejętność czytania oraz kojarzenia faktów. Przyjmowanie wszystkiego na chłodno bez zbędnych emocji. Wszystkie domysły, teorie są jak najbardziej wskazane bo bez tego nie było by dalszych poszukiwań, lecz wysnuwanie twardych wniosków nie mając dowodów jest niebezpieczne o czym zapewne nie jeden raz przekonał się wyżej wymieniony autor tego twierdzenia. (Nazwisko znane redakcji)

Diecezja chełmińska zarys historyczno statystyczny
Szkoły diecezji chełmińskiej w wiekach średnich

Będziemy wdzięczni za Twój link do tego artykułu.

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Może zainteresuje Cię także :close