Grudziądzkie kamienice

 

Grudziądzkie kamienice dawniej i dziś

Nie zawsze zwracamy na nie uwagę. Giną nam gdzieś sprzed oczu, gdy poruszamy się po grudziądzkich ulicach. Wiele z nich straszy nas jeszcze swoją brzydotą, ukazując nadgryzione zębem czasu szare i podrapane tynki. Na niektórych przetrwały do dzisiaj ślady zniszczeń po działaniach wojennych. Większość kamienic stojących przy głównych ulicach Grudziądza, to budynki, zbudowane przed więcej niż stu laty. Kiedyś ich piękno i doskonałość formy architektonicznej były miernikiem zamożności ich właścicieli i mieszkających w niej lokatorów. Miało to znaczący wpływ na charakter  miasta  , budząc je  z  prowincjonalnej stagnacji i przydając mu splendoru  wielkomiejskiego ośrodka . Czas i ludzie nie zawsze obchodzili się przyjaźnie z kamienicami. Wielkie spustoszenia spowodowała ostatnia wojna, w czasie której całkowitemu zniszczeniu uległy kompletne ciągi uliczne w naszym mieście. Wojna wyrwała bezpowrotnie z obrazu tego miasta ,jeden z najpiękniejszych ciągów ulicznych przedwojennego Grudziądza ,który usytuowany był wzdłuż dzisiejszej Alei 23 Stycznia . Procesu degradacji dopełniły czasy powojenne. Ze zrozumiałych względów ważniejszym było odtworzenie tzw.substancji mieszkaniowej , dla pozbawionych mieszkań ludzi. Zaczęto odbudowywać zniszczone kamienice, jak najszybciej, jak najtaniej, pomijając ich dawny wygląd z okresu ich świetności. Zmieniano kształt i formę budynków, kształty dachów , likwidowano wykusze i balkony, nie odtwarzając wiernie zdobnictwa tynkowego oraz stolarki okiennej i drzwiowej. Sytuacja ta trwała praktycznie do końca epoki PRL-owskiej. Po trwającym przez dziesięciolecia okresie stagnacji , w nowej rzeczywistości zauważamy wiele korzystnych zmian. Zaczęto, może nie w takim tempie jakbyśmy sobie tego życzyli , odnawiać i remontować grudziądzkie kamienice. Na ulicach miasta widać coraz więcej budynków , które odzyskały dawny blask z przed lat. Warto dodać, że rewitalizacja przeprowadzana jest w fachowy sposób często pod okiem konserwatora zabytków. Prace są tak prowadzone, aby w miarę możności zachować historyczny wygląd budynku. Zrezygnowano z PRL-owskiego systemu renowacji za pomocą ” młotka, majsla i olejnej”,  stosując właściwe materiały i metody pracy. Efektem tego jest w miarę wierne odtwarzanie pierwotnych form zabytkowych kamienic.

Wiele kamienic grudziądzkich, które powstały w okresie od  przełomu XIX i XX wieku aż do wybuchu I Wojny Swiatowej ,  zostały w całości lub fragmentarycznie  stworzone z zachowaniem  powstałego w tych czasach  stylu architektonicznego   zwanego  secesją.
Secesja to styl w architekturze, który charakteryzował się stosowaniem płynnych, zaokrąglonych i falistych linii , obłych kształtów , odrzucający klasycystyczną symetrię fasad. Ciekawa  była zastosowana w secesji ornamentyka, oparta na  stylizowanych  formach  roślinnych  i zwierzęcych.  Często używano ornamentów kwiatowych , liściowych,  masek i mistycznych postaci. Te cechy secesji można odnaleźć bez problemu w licznych kamienicach grudziądzkich .
Typowym przedstawicielem reprezentującym styl secesyjny jest kamienica przy ulicy Legionów 86-88. Kamienica ta została zbudowana w początkowych latach XX wieku. Pobudowana jest na planie  podobnym do kształtu litery L. Elewacja frontowa znajduje się od strony ulicy Legionów, boczna natomiast przylega do ulicy Powstańców Wielkopolskich.

P1090709-001

Elewacja frontowa kamienicy od strony ulicy Legionów z widocznym wykuszem frontowym i rogowym oraz przebudowanym na sklepy  parterem.

 

Jest to budynek trójkondygnacyjny z poddaszem,posiadający dach pochyły o stromym spadku połaci, pokryty dachówką. Połać dachu dobrze harmonizuje z  wystającymi z niego  dwuokiennymi  facjatami. Są one  zadaszone  płatami o kształcie łączonych łuków . Zarówno elewacja frontowa jak  i boczna charakteryzują się asymetrycznością. Od strony ul. Legionów widzimy nie leżący na osi centralnej elewacji , piękny reprezentacyjny wykusz frontowy. Jego górną część wieńczy ozdobny szczyt o płynnej ,wijącej się  łukowej linii z okrągłym oknem pośrodku.  Łukowe kształty zwieńczenia szczytu elewacji bocznej i szczytu wykuszu od strony ulicy Powstańców to również klasyczny przykład secesji.  Ciekawa  jest również ilość i różnorodność  elementów zdobiących ściany budynku. Piękne fryzy z ornamentami roślinnymi i zwierzęcymi umieszczone w dolnej części wykuszu frontowego i rogowego, portal drzwi wejściowych, fantastyczna postać mitycznego potwora zajmująca prawie całą powierzchnie szczytu wykuszu bocznego a także  zaokrąglone formy okien i balkonów, pozwalają zaliczyć tą kamienicę do jednej z piękniejszy kamienic z tej epoki w naszym mieście.

 

P1090712-001

Widok kamienicy z widoczną fasadą boczną, łukowym szczytem dachowym i wykuszem

Fotografując od przeszło dwudziestu lat grudziądzkie ulice , stałem się posiadaczem licznego zbioru  zdjęć dokumentujących ich obrazy wraz ze szczegółami architektonicznymi . Chciałbym ukazać czytającym różnice pomiędzy tym” co było” a tym „co jest „, jako przykład wybierając wyżej opisaną kamienicę przy ulicy Legionów 86-88.
Jednym z najbardziej rzucającym się w oczy elementów kamienicy jest jej dach wraz z znajdującymi się w jego obszarze detalami architektonicznymi. Na zdjęciu poniżej, wykonanym w roku 1985 widzimy fragment dachu wraz z wykuszem zamkniętym od góry dwoma wieżyczkami o podstawie ośmiokątnej, pokrytych hełmami z blachy ocynkowanej. Rozdzielone są one balkonem, powyżej którego widać typowy dla secesji szczyt o płynnej falistej linii . W ściance szczytu widać owalne okno poddasza otoczone roślinnym motywem zdobniczym . Na zdjęciu widzimy drobne uszkodzenia tynku, pokrycia dachówkowego lewej facjatyi wykruszoną górną cześć szczytu wieńczącego wykusz. Nie rzuca się w oczy szarość tynków, ponieważ do zdjęcia użyto filmu czarno-białego.

Dach

Dach z facjatami ,ozdobnym szczytem i hełmami wieżyczek wykusza w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego stulecia..

W latach 90-tych ubiegłego wieku poddasze wraz z dachem uległo kompletnemu zniszczeniu spowodowanego pożarem. Dach odnowiono, całkowicie zmieniając jego pierwotny wygląd. Nie będę opisywał zmian,które zaistniały po tym pseudo-odnowieniu. Każdy z czytelników może sam ocenić do jakiego stopnia zeszpecono wygląd tego fragmentu kamienicy,  oglądając załączone poniżej zdjęcie.

DCF 1.0

Widok ( tragiczny) odbudowanego dachu po zniszczeniach spowodowanych pożarem.

Nie znam przyczyn, które spowodowały, że dach ponownie przebudowano. Być może spowodowała to interwencja Miejskiego Konserwatora Zabytków, być może powodem tego była decyzja właściciela budynku. Powrócono do pierwotnej formy z pięknym dachem pokrytym dachówką , wieżyczkami wykuszu i szczytem wieńczącym, chociaż bystre  oko zauważy tu drobne zmiany.

Legionow29-001

Ten sam fragment dachu po przeprowadzeniu właściwych prac remontowych.

Przed paru laty przeprowadzono szeroko zakrojone prace rewitalizacyjne , które objęły odnowienie tynków, oczyszczenie i uzupełnienie istniejących ornamentów, oraz odnowienie kolorystyki fasad. Ten fragment dachu wygląda po rewitalizacji schludnie i czysto jak widać na poniżej załączonym zdjęciu.

P1090710

Widok fragmentu dachu z odnowionymi kolorowymi tynkami po kompletnej rewitalizacji budynku.

 

Na zakończenie, chciałbym dokonać ( oczywiście wyłącznie z własnego punktu widzenia) oceny wykonanych prac rewitalizacyjnych. Pokażę także parę miejsc, gdzie odstąpiono, bądź  zrezygnowano z różnych powodów z odtworzenia pierwotnego stanu budynku  sprzed przeszło stu lat. Wizerunek  kamienicy po rewitalizacji sprawia na mnie pozytywne wrażenie.. Starannie odnowiony dach łącznie z zachowaniem detali architektonicznych elewacji, świeże pastelowe barwy ścian oraz odnowiona i zrekonstruowana ornamentyka tworzą estetycznie wyważony i harmonijny  obraz kamienicy. Rzuca się w oczy staranność i precyzyjność przeprowadzonych prac. Nie zapomniano nawet o odnowieniu żelaznych  balustrad balkonowych i ich ozdób.

A teraz popatrzmy na parę zmian w odniesieniu do dawnego  wyglądu kamienicy. Zmieniono między innymi  krzywizny łuków szczytu  między hełmami wieżyczek wykuszu oraz kształt okna w szczycie z owalnego na okrągłe. Uproszczono i zmieniono ozdobną ornamentykę wokół okna w szczycie. Facjatę leżącą obok naroża dachu z jednookiennej przebudowano podobnie jak pozostałe na dwuokienną. Różnice te można znaleźć na zamieszczonych  powyżej zdjęciach.

 

Niektóre z ornamentów zostały niezbyt precyzyjnie odrestaurowane, przez co zmieniono lub uproszczono ich pierwotny wygląd. Takim przykładem jest fantastyczna  postać tajemniczego stwora  rozpostarta na powierzchni szczytowej wykuszu  skrzydła  od strony ul. Powstańców Wielkopolskich. Wykonana pierwotnie w technice graffiti została całkowicie zmieniona i znacznie  odbiega od jej pierwotnego charakteru.

 

DCF 1.0

Podniszczone sgraffito na szczycie wykuszu przed remontem.

P1090699

Ozdoba szczytu wykuszu po renowacji

Najbardziej odbiega od pierwowzoru parter budynku. Przebudowa tej kondygnacji, związana z powstaniem pomieszczeń handlowych, niekorzystnie zmieniła wygląd tej części kamienicy.  Usunięto dawne drzwi wejściowe ozdobione snycerką  w formie  liściastych gałązek, osadzając w ich miejscu  współczesne  drzwi  z drewna.  Optymalnym  rozwiązaniem było by odrestaurowanie starych drzwi i ich zostawienie w odnowionym portalu.

DCF 1.0

Portal z podniszczonymi drzwiami wejściowymi do kamienicy przed rewitalizacją.

DrzwiNowe

Obraz nowych drzwi osadzonych w odnowionym portalu.

 

 

 

 

 

 

 

l

Lewa strona kamienicy z drzwiami wejściowymi i ciągiem okien mieszkań na parterze. Na dachu widoczna facjata z jednym oknem, po odnowieniu przerobiona na dwuokienną.

 

p

Prawa strona frontu kamienicy z zachowanymi oknami parteru i istniejącym wtedy przejazdem bramnym na podwórze.

W podobny sposób zlikwidowano przejazd bramny z prawej strony elewacji frontowej, którego światło zamurowano, uprzednio osadzając w nim identyczne drzwi jak w portalu wejściowym. Niezbyt korzystną dla wizerunku parteru  stała się likwidacja okien skrzydłowych o zaokrąglonych liniach z dzielonymi szybami i zastąpienie ich tzw. „plastykami”.  Chcąc  umożliwić  klientom wejście do położonych na parterze  pomieszczeń sklepowych ,wzdłuż fasady frontowej dobudowano podest z balustradą i położonymi po obu stronach  schodami .Wprowadzenie tych zmian  zachwiało  dawny porządek i harmonię tej części budynku.  Odczucie niespójności i braku  ładu architektonicznego , dopełniają pstrokate  reklamy umieszczone na elewacji parteru czy nałożone na szkło okien wystawowych.

 

Ashampoo_Snap_2014.06.11_22h31m21s_011_

Fragment skrzydła starych drzwi wejściowych z widocznym motywem zdobniczym .

 

 Materiały źródłowe:

1.Wikipedia- Architektura secesji
2. Architektura secesyjna  [współautor Maciej Gutowski], wyd. DiG, Warszawa 2001.
3. Zbiór własny zdjęć Grudziądza

 


Będziemy wdzięczni za Twój link do tego artykułu.

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Może zainteresuje Cię także :close