Grudziądzki węzeł kolejowy.

Przeglądając ostatnio starą mapę Grudziądza z okresu pruskiego, zaintrygowałem się pewnym dziwnego kształtu obiektem, który znajdował się w pobliżu ul.Dworcowej , niedaleko przebiegających tu torów kolejowych.

Budynek ten o kształcie wycinka koła,w jakiś sposób był powiązany z przebiegającą tu linią kolejową.  Obiektu  o takim kształcie nie znajdziemy dzisiaj, na miejscu pokazanym na mapie. Po dłuższym namyśle wpadłem na pomysł, że mogła to być pierwsza parowozownia  grudziądzkiego węzła kolejowego. Moje przypuszczenia potwierdziły informacje odnalezione   w materiałach źródłowych .  W roku 1880 w pobliżu dzisiejszego wiaduktu drogowego przy ul. gen. Hallera wybudowano pierwszą parowozownię w Grudziądzu. Miała ona kształt hali wachlarzowej posiadającej sześć stanowisk parowozowych.  Aby zająć miejsce w jednym z segmentów wachlarza ,  parowóz wjeżdżał na       tzw. obrotnię ,która obracała się w kierunku wolnego  stanowisko, umożliwiając mu wjazd na to miejsce.  Wybudowano tu  również wieżę ciśnień, kanał oczystkowy (do oczyszczania palenisk z żużla i szlaki), warsztat pomocniczy oraz składnicę węgla z żurawiem węglowym.  Pierwszą parowozownię wachlarzową , zlikwidowano po zbudowaniu w latach 1903-1904  nowej nowocześniejszej w okolicy Tuszewa. Parowozownia ta posiadała również obrotnię  a także inne urządzenia , niezbędne do obsługi parowozów jak  zespół torów odstawczych.

Jeden z pierwszych rozkładów jazdy na stacji Grudziądz

Jeden z pierwszych rozkładów jazdy na stacji Grudziądz

Dzięki rozwojowi linii kolejowych, Grudziądz uzyskał dogodne połączenia z innymi miastami.  Był to czynnik, który w dynamiczny sposób wpływał na burzliwy rozwój przemysłu grudziądzkiego.  Fabryki Ventzkiego i Herzfeld & Victorius posiadały własne bocznice kolejowe, zapewniające im szybką wysyłkę swojej produkcji w głąb kraju i na eksport.  Rozbudowa  węzła kolejowego była również sprawą priorytetową dla władz wojskowych garnizonu  grudziądzkiego. Efektem tego było zbudowanie dużej rampy kolejowej z bocznicami przy Drodze Łąkowej. Kolej zapewniała szybki transport wojska i podwyższała jego mobilność, co sprawdziło się po wybuchu I WS.

 

Parę informacji o rozwoju grudziądzkiego węzła kolejowego.

  • Połączenie linią jednotorową o długości  30 km,  Grudziądza z Jabłonowem , w dniu 15 listopada 1878 roku.
  • Rok później 15 listopada 1879  połączenie Grudziądza linią jednotorową z Laskowicami po zbudowaniu mostu przez Wisłę.
  • W roku 1882  Grudziądz otwarto połączenie z Toruniem przez Chełmżę i Kornatowo.
  • 15 sierpnia 1883 uruchomiono połączenie z Malborkiem.

Przez okres 5 lat intensywnej rozbudowy sieci kolejowej  i  jej infrastruktury, Grudziądz został w pełni połączony z sieciami  dwóch potentatów kolejowych w cesarskich Niemczech:   Wschodnimi Kolejami Niemieckimi (Ostbahn) i  Koleją Pruską (Deutsche Reichsbahn Gesellschaft).  Bardzo ważną rolę w mieście pełnił dworzec kolejowy. Jego znaczenie  i niezawodne działanie miało niebagatelne znaczenie dla korzystających z niego pasażerów. Miejmy również na uwadze, że dworzec był wizytówką miasta dla tysięcy rekrutów, którzy przybywali do garnizonu grudziądzkiego, w celu odbycia służby w armii cesarskiej.  Ważnym dla nich było pierwsze wrażenie i pierwszy kontakt z Grudziądzem, który następował po wyjściu z pociągu.

Budynki dworcowe w Grudziądzu.

Grudziądz posiadał w swojej historii parę budynków dworcowych.  Z informacji źródłowych wynika,że pierwszy dworzec oddano do użytku w roku 1885.        Był to prosty  parterowy budynek  zbudowany z pruskiego muru i pokryty spadzistym dachem. Wewnątrz znajdowała się mała poczekalnia, dwie kasy biletowe i pomieszczenia administracji dworca. Pasażerowie wchodzili do wagonów ze  znajdującego się przed budynkiem dworca, peronu nasypowego. Poszukując informacji o  pierwszym dworcu, natknąłem się w innym źródle  ( Grudziądz -kronika miasta  Zbigniewa Otremby) , na informację  o „przekazaniu do użytku   w roku 1880 , drewnianego budynku dworca kolejowego z poczekalnią dla pasażerów”. Ten sam autor zamieszcza na następnej stronie kroniki miasta  Grudziądza  następną informację , w której jesteśmy poinformowani,  iż :w roku 1885 zbudowany został drewniany dworzec kolejowy”.  Jak widzimy istnieje duża rozbieżność  interpretacji dotyczących  istnienia grudziądzkiego dworca. Czy wiąże się to z brakiem zachowanych informacji i ich źródeł?  Na pewno jest to przesłanka do dokładnego wyjaśnienia tego problemu ,by może przez osoby czytające ten wpis.

 

Wzrost ilości połączeń liczby pasażerów i rozbudowa torowisk  sprawiły, że mały dworzec zaczął nie spełniać stojących przed nim zadań. Wynikiem tego było pobudowanie  w roku 1900 nowego dworca kolejowego.

Dworzec kolejowy w roku 1906

Dworzec kolejowy w roku 1906

Był to budynek mający dwa trzy piętrowe skrzydła połączone gmachem głównym. Przebudowano też system torowy i dobudowano drugi peron. Perony pobudowano z cegieł i ustawiono wiaty. Po upływie trzech lat postanowiono zbudować  zupełnie nowy budynek dworcowy . Budowę zaczęto w roku 1903 i zakończono po upływie jednego roku.  Nowy dworzec prezentował się okazale. Zbudowany z czerwonej cegły w stylu neogotyckim, był w swym kształcie podobny do innych dworców pruskich, pobudowanych w Kwidzynie czy Iławie . Pasażerowie wchodzili do obszernego holu. Wnętrze poczekalni dworcowej  było rozświetlone światłem dziennym wpadającym z  zewnątrz przez duże okno szczytowe . W hali dworcowej znajdowały się poczekalnia ogólna, poczekalnie 2 i 3 kl. , trzy kasy biletowe, z prawej strony informacja, z lewej kiosk z gazetami oraz okno przyjęcia bagaży . Na perony I i  II wchodzono wejściem tunelem z holu lub z zewnątrz z ulicy.   WC znajdowało się na zewnątrz dworca.  Niebywałym komfortem  dla gości przyjeżdżających do Grudziądza ,było usytuowanie przed wyjściem z dworca przystanku tramwajowego a w czasach następującej motoryzacji postoju taksówek.

Dworzec w okresie międzywojennym.

Dworzec w okresie międzywojennym.

Dworzec przetrwał w takim stanie okres I WS i okres 20-lecia międzywojennego.  Poważne uszkodzenia budynku dworca powstały podczas walk o wyzwolenie Grudziądza z okupacji niemieckiej.  Uległ on częściowemu zniszczeniu. Ogrom zniszczeń został udokumentowany przez zdjęcia znanego fotografa pana Walesy.

 

Po wojnie znajdujący się w stanie opłakanym budynek naprawiono prowizorycznie. Urządzono poczekalnie i kasy . Do końca lat 50-tych dyskutowano o projektach przebudowy dworca, które w końcu zarzucono. Według źródeł prasowych planowano pobudować dworzec w innym miejscu. Po zmianach decyzji, postanowiono pobudować całkowicie nowy budynek dworcowy. Projekt nowego dworca opracowali dwaj pracownicy Wydziału Architektury  Politechniki Gdańskiej inż. Czekanowski i inż Kubiński.  Miał on formę prostopadłościennego budynku z przeszkloną od strony miasta ścianą.  Nad wejściem głównym zawieszono sporych wymiarów zadaszenie.  Dworzec miał łączył w sobie funkcję komfortowej obsługi pasażerów oraz spełniał  funkcję usługowo-handlową. Prace budowlane rozpoczęto w roku 1960.  Dobudowano trzeci peron, wyremontowano istniejące wraz z przejściem podziemnym od ul. Dworcowej  na Drogę Łąkową.  W holu dworca w jego prawej stronie znajdowały się kasy biletowe, kasę bagażową, dwa kioski oraz informację Wewnątrz holu były ustawione ławki dla pasażerów tworząc poczekalnię dworcową.  Lewa strona holu mieściła restaurację,oraz bar. Na piętrowej galerii znajdowała się kawiarnia i restauracja oraz pomieszczenia administracji kolejowej.

Dworzec PKP w okresie PRL-owskim.

Dworzec PKP w okresie PRL-owskim.

Dworzec w swej podstawowej formie przetrwał do dnia dzisiejszego.  Funkcjonuje jako quasi- dworzec, częściowo jako placówka handlowa ( siedziba marketu Biedronka).  Jednak  w dzisiejszej dobie komunikacyjnej, gdy zmalało wśród ludności zainteresowanie  koleją na rzecz komunikacji samochodowej, stracił o swe dawne znaczenie.

Zaniedbana stacja kolejowa w Grudziądzu

Zaniedbana stacja kolejowa w Grudziądzu

Budynek dworca stał się obiektem zaniedbanym i tak jak w czasach swojej dawnej świetności był  wizytówką dobrobytu  miasta ,  dzisiaj straszy  przybywających do Grudziądza pasażerów będąc przykładem upadku gospodarczego miasta.

 

 Materiały źródłowe:

1. Internet Wikipedia.

2. Zbigniew Ortemba ” Grudziądz Kronika miasta”.

3. Wydawnictwo Kalamarski  „Grudziądz 1945- wspomnienia”.

4. Henryk Turski  „Wspomnienia kolejarskie”

5.Paul Fischer  „Graudenz und Feste Courbiere”.

6. Narodowe Archiwum Cyfrowe

7. Zbiory własne kart pocztowych i zdjęć.

 

Roman Roman Wróblewski

 

 

 

Będziemy wdzięczni za Twój link do tego artykułu.

Facebook

Get the Facebook Likebox Slider Pro for WordPress
Może zainteresuje Cię także :close